Xavfsizlik

Viruslar va Malware 0 dan: Turlari + Himoya + Reaksiya

📅 3 Fevral, 2026 | ⏱️ 20–30 daqiqa | ✍️ Otabek Shodiyorov

📌 Mundarija
  1. Virus/Malware nima?
  2. Turlari
  3. Qanday tarqaladi?
  4. Infeksiya belgilari
  5. Himoyalanish
  6. Backup strategiya
  7. Incident response

1) Virus/Malware nima?

Malware — zararli dasturlar umumiy nomi. “Virus” esa malware turlaridan biri.

2) Asosiy turlari

3) Qanday tarqaladi?

4) Belgilar

5) Himoyalanish (eng muhimi)

Profilaktika

  • Windows Update
  • Browser + extensions ehtiyot
  • Admin huquqni kam ishlat
  • 2FA yoq

Tekshiruv

  • Antivirus scan
  • Task Manager: g‘alati process
  • Startup: keraksiz item
  • Network: g‘alati outbound

6) Backup strategiya

Ransomwarega qarshi №1 himoya — backup.

7) Incident response (oddiy)

  1. Internetdan uz
  2. Muhim fayllarni backup (zararsiz muhitda)
  3. Antivirus + offline scan
  4. Parollarni almashtir (toza qurilmada)
  5. Kerak bo‘lsa reinstall
✅ Maqsad

Bu sahifa zararli kod yaratish emas — himoyalanish va tushunish uchun.

📞 Aloqa

Savollar bo‘lsa yozing:

📞 +998 90 459 94 09 💬 Telegram: @otabekie

Virus (malware) nima?

Malware — foydalanuvchi ruxsatisiz zarar yetkazadigan yoki nazoratni qo‘lga oladigan dasturlar umumiy nomi. “Virus” so‘zi ko‘pincha hammasiga ishlatiladi, lekin turlari bor.

Malware turlari

Asosiy turlar

  • Virus — faylga “yuqadi” va ko‘payadi.
  • Worm (qurt) — tarmoq orqali o‘zi tarqaladi.
  • Trojan — foydali ko‘rinib, ichida zararli funksiyaga ega.
  • Ransomware — fayllarni shifrlab, pul talab qiladi.
  • Spyware — kuzatadi, ma’lumot o‘g‘irlaydi.

Boshqa tushunchalar

  • Adware — keraksiz reklama ko‘rsatadi.
  • Keylogger — klaviatura bosishlarini yozadi.
  • Backdoor — yashirin “kirish eshigi”.
  • Botnet — boshqariladigan “zombi” kompyuterlar tarmog‘i.

Kompyuter yuqqanini ko‘rsatadigan belgilar

Himoya: eng muhim 10 ta qoida

  1. Windows/Browser/Office’ni doim yangilang.
  2. Fayl yuklab olishda manbani tekshiring (pirat EXE’dan qoching).
  3. Antivirus/Defender yoqilgan bo‘lsin.
  4. Admin huquq bilan hamma narsani ochmang.
  5. Parollar: kuchli + 2FA.
  6. Backup: muhim fayllar (3‑2‑1 qoida).
  7. Email link/attachment: ehtiyot bo‘ling.
  8. Makros (Office) — faqat ishonchli hujjatda.
  9. USB/fleshka — avval skan.
  10. Wi‑Fi: WPA2/WPA3, router firmware update.

Tekshirish (xavfsiz diagnostika)

Windows

tasklist /V
netstat -ano
wmic process list brief
netsh advfirewall show allprofiles

Linux

ps aux
ss -tulnp
journalctl -p err -b
sudo lsof -i

Agar real zararli holat bo‘lsa, internetni uzib, backupni saqlab, keyin tahlil qiling.