Python

Python bilan Boshlaganlar uchun Qo'llanma

📅 1 Fevral, 2026 | ⏱️ 5 daqiqa o'qish | ✍️ Muallif: Otabek Shodiyorov

Python - bu dunyodagi eng mashhur va oson dasturlash tillaridan biri. Agar siz dasturlashni endigina boshlayotgan bo'lsangiz, Python eng yaxshi tanlov hisoblanadi. Keling, Python dunyosiga birgalikda sayohat qilaylik!

Nima uchun Python?

Python dasturlash tilini tanlashning bir necha muhim sabablari bor:

Oson o'rganish: Python sintaksisi juda tushunarli va oddiy ingliz tiliga o'xshaydi
Keng qo'llanilishi: Web dasturlash, sun'iy intellekt, ma'lumotlar tahlili, avtomatlashtirish va boshqa ko'p sohalarda ishlatiladi
Katta jamoa: Millionlab dasturchilar Python dan foydalanadi va sizga yordam berishga tayyor
Ko'p kutubxonalar: Deyarli har qanday vazifa uchun tayyor kutubxonalar mavjud
Yuqori talabda: Python dasturchilari mehnat bozorida juda yuqori talabda

Python ni o'rnatish

Python ni kompyuteringizga o'rnatish juda oson. Quyidagi qadamlarni bajaring:

Python rasmiy saytiga o'ting: python.org
"Downloads" bo'limidan o'z operatsion tizimingiz uchun versiyani yuklab oling
O'rnatish dasturini ishga tushiring va "Add Python to PATH" variantini belgilang
O'rnatish jarayonini yakunlang

💡 Maslahat: O'rnatishdan keyin terminal yoki command prompt da python --version buyrug'ini yozing - bu Python to'g'ri o'rnatilganligini tekshiradi.

Birinchi dasturingiz: "Salom Dunyo!"

Dasturlashning an'anaviy birinchi dasturi - bu "Salom Dunyo!" ni ekranga chiqarish. Python da bu juda oson:

print("Salom Dunyo!")

Shunchaki! Faqat bitta qator kod. Buni ishga tushirish uchun:

Text editor ochib, yuqoridagi kodni yozing
Faylni salom.py nomi bilan saqlang
Terminal yoki command prompt da fayl turgan papkaga o'ting
python salom.py buyrug'ini kiriting

O'zgaruvchilar (Variables)

O'zgaruvchilar - bu ma'lumotlarni saqlash uchun konteynerlar. Python da o'zgaruvchi yaratish juda oson:

ism = "Ali"

yosh = 25

bo'y = 1.75

talaba = True

print(f"Mening ismim {ism}, yoshim {yosh}da")

Python turli xil ma'lumot turlarini qo'llab-quvvatlaydi:

str (string): Matn - "Salom", "Python"
int (integer): Butun sonlar - 1, 100, -5
float: O'nli sonlar - 3.14, -0.5
bool (boolean): Mantiqiy qiymatlar - True, False

Asosiy amallar

Matematika amallari:

# Qo'shish

natija = 5 + 3  # 8

# Ayirish

natija = 10 - 4  # 6

# Ko'paytirish

natija = 6 * 7  # 42

# Bo'lish

natija = 20 / 4  # 5.0

# Daraja

natija = 2 ** 3  # 8 (2 ning 3-darajasi)

Shartlar (If statements):

yosh = 18

if yosh >= 18:

    print("Siz kattasiz")

elif yosh >= 13:

    print("Siz o'smirdasiz")

else:

    print("Siz bolasiz")

Tsikllar (Loops)

For tsikli:

# 1 dan 5 gacha sonlarni chiqarish

for i in range(1, 6):

    print(i)

# Ro'yxat elementlarini chiqarish

mevalar = ["olma", "banan", "uzum"]

for meva in mevalar:

    print(f"Men {meva} yaxshi ko'raman")

While tsikli:

hisob = 0

while hisob < 5:

    print(f"Hisob: {hisob}")

    hisob += 1

Funksiyalar (Functions)

Funksiyalar - bu qayta-qayta ishlatiladigan kod bloklari:

def salomlash(ism):

    return f"Assalomu alaykum, {ism}!"

def yig'indi(a, b):

    return a + b

# Funksiyalarni chaqirish

xabar = salomlash("Dilshod")

print(xabar)

natija = yig'indi(10, 20)

print(f"Yig'indi: {natija}")

Ro'yxatlar (Lists)

Ro'yxatlar - bir nechta elementlarni saqlash uchun:

# Ro'yxat yaratish

sonlar = [1, 2, 3, 4, 5]

ismlar = ["Ali", "Vali", "Sobir"]

# Element qo'shish

ismlar.append("Kamol")

# Elementga murojaat

birinchi = ismlar[0]  # "Ali"

# Ro'yxat uzunligi

uzunlik = len(ismlar)

Lug'atlar (Dictionaries)

Lug'atlar kalit-qiymat juftliklarini saqlaydi:

talaba = {

    "ism": "Akbar",

    "yosh": 20,

    "fakultet": "Informatika"

}

# Ma'lumotga murojaat

print(talaba["ism"])

# Yangi element qo'shish

talaba["kurs"] = 3

# Barcha kalitlarni ko'rish

kalitlar = talaba.keys()

Keyingi qadamlar

Bu faqat boshlanish edi! Python dunyosi juda keng va qiziqarli. Davom etish uchun quyidagilarni o'rganishingiz tavsiya etiladi:

OOP (Object-Oriented Programming) - Ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash
Kutubxonalar bilan ishlash (requests, pandas, numpy)
File handling - Fayllar bilan ishlash
Exception handling - Xatolar bilan ishlash
Modullar yaratish va import qilish

💡 Maslahat: Dasturlashni o'rganishning eng yaxshi yo'li - amaliyot qilish! Har kuni kamida 30 daqiqa kod yozishga harakat qiling. Kichik loyihalar yarating va o'z g'oyalaringizni amalga oshiring.

Xulosa

Python - bu kuchli, lekin shu bilan birga oson dasturlash tili. Bu qo'llanma sizga Python bilan ishlashning asoslarini o'rgatdi. Endi amaliyot vaqti! Kod yozing, xatolar qiling, o'rganing va rivojlaning.

Omad tilaymiz dasturlash sayohatingizda! 🚀

Muallif: Otabek Shodiyorov
Sana: 1 Fevral, 2026
Kategoriya: Python, Boshlang'ich, Qo'llanma

Ko‘proq Amaliy Misollar

1) Fayl bilan ishlash

# faylga yozish

with open("log.txt", "a", encoding="utf-8") as f:

    f.write("Salom!\n")

# fayldan o‘qish

with open("log.txt", "r", encoding="utf-8") as f:

    print(f.read())

2) Funksiya + validatsiya

def yosh_tekshir(yosh):

    if not isinstance(yosh, int):

        return "Yosh butun son bo‘lishi kerak"

    if yosh < 0:

        return "Yosh manfiy bo‘la olmaydi"

    return "OK"

print(yosh_tekshir(17))

3) Mini-script: Parol kuchini tekshirish

import re

def strong_password(p):

    rules = [

        len(p) >= 12,

        re.search(r"[A-Z]", p),

        re.search(r"[a-z]", p),

        re.search(r"[0-9]", p),

        re.search(r"[^A-Za-z0-9]", p),

    ]

    return all(rules)

print(strong_password("M3n!ng_P@r0l!m#2026"))

Mashqlar

1 dan N gacha yig‘indi hisoblash
Matndagi eng ko‘p uchraydigan harfni topish
CSV fayldan o‘qib statistikani chiqarish

Keyingi Qadamlar

OOP (class, object)
Requests + API bilan ishlash
Flask/Django bilan web
Automatizatsiya (cron, scripts)

📲 Aloqa

Agar savolingiz bo‘lsa yoki hamkorlik qilishni xohlasangiz:

Telefon: +998 90 459 94 09
Telegram: t.me/otabekie (@otabekie)

Python: Amaliy “To‘liq” Bo‘lim

Quyidagi bo‘limlar Python’ni real ishga tayyor holatga olib chiqadi: kod uslubi, xatolarni ushlash, fayl bilan ishlash, modul/paketlar va kichik loyiha.

1) Funksiyalar va Type Hint

def yosh_hisobla(tugilgan_yil: int, hozirgi_yil: int) -> int:
    return hozirgi_yil - tugilgan_yil

print(yosh_hisobla(2008, 2026))
            

2) Xatolar (try/except) va input tekshirish

try:
    son = int(input("Son kiriting: "))
    print("Kvadrat:", son * son)
except ValueError:
    print("Xato: faqat butun son kiriting!")
            

3) Fayl bilan ishlash (read/write)

with open("notes.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
    f.write("Salom!
Bugun Python o‘rganyapman.")

with open("notes.txt", "r", encoding="utf-8") as f:
    print(f.read())
            

4) OOP: class (oddiy misol)

class User:
    def __init__(self, username: str, role: str = "user"):
        self.username = username
        self.role = role

    def __repr__(self):
        return f"User(username={self.username}, role={self.role})"

u = User("otabek", "admin")
print(u)
            

5) Mini-loyiha: “Parol tekshiruvchi”

Kamida 12 ta belgi
1 ta katta harf, 1 ta kichik harf, 1 ta raqam, 1 ta maxsus belgi

import re

def kuchli_parolmi(p: str) -> bool:
    return (
        len(p) >= 12 and
        re.search(r"[A-Z]", p) and
        re.search(r"[a-z]", p) and
        re.search(r"[0-9]", p) and
        re.search(r"[^A-Za-z0-9]", p)
    )

p = input("Parol: ")
print("✅ Kuchli" if kuchli_parolmi(p) else "❌ Zaif")
            

Mashqlar

Foydalanuvchidan 5 ta son olib, eng kattasini toping.
Matndan eng ko‘p uchragan harfni aniqlang.
CSV fayl o‘qib, “yosh > 18” bo‘lganlarni ajrating.

Keyingi qadamlar

Virtual muhit: python -m venv venv, pip install
Test: pytest
Web: Flask/Django
Data/AI: NumPy, Pandas, scikit-learn

📲 Aloqa

Savol, taklif yoki hamkorlik uchun:

Telefon: +998 90 459 94 09
Telegram: t.me/otabekie (@otabekie)

✅ Amaliy mashqlar

Bugungi mavzu bo‘yicha 5 ta savol yozib, o‘zing javob ber.
3 ta real misol top: “qayerda ishlatiladi?”, “nima uchun kerak?”, “qanday foyda beradi?”.
Mini-lug‘at: 10 ta termin + izoh.

🧩 Mini-loyiha g‘oyasi

Shu sahifadagi bilimga tayangan holda kichik loyiha qiling. Maqsad — “o‘qib” qolmasdan, qo‘l bilan qilish:

1 betlik konspekt + 1 betlik amaliy misol
Har bo‘limdan keyin 1 ta “demo” (kod yoki diagramma)
Oxirida: o‘zingizga “cheatsheet” (tezkor eslatma)

❓ Tez-tez so‘raladigan savollar

Qachon amalda qo‘llayman? — Birinchi kichik loyiha qilganingizdan keyin darhol.
Nimani yodlash kerak? — Yodlashdan ko‘ra, ko‘p takroriy mashq qiling.
Keyingi qadam? — Keyingi sahifalarga o‘ting va “mini-loyiha”larni ketma-ket bajaring.

📌 Keyingi qadamlar

HTML/CSS/JS darsliklarini parallel o‘ting.
Linux va Windows buyruqlarini amalda sinab boring.
SSH/Nmap bo‘limini faqat ruxsatli labda ishlating.